گیربکس پرادو

گیربکس پرادو یکی از پرتقاضاترین قطعات بازار لوازم یدکی تویوتا در ایران است. تویوتا لندکروزر پرادو (Land Cruiser Prado) نسخه سبک‌تر لندکروزر اصلی است و به دلیل ساختار body-on-frame (شاسی جدا از بدنه) و سیستم ۴WD دائم، فشار بالایی به گیربکس وارد می‌کند. پرادو مثل موهاوی از ساختار شاسی جدا استفاده می‌کند — با این تفاوت که پرادو سیستم transfer case با حالت Low-range دارد و برای آفرود سنگین‌تر طراحی شده.

دو نسل پرادو در ایران رایج است: J120 (۲۰۰۲ تا ۲۰۰۹) با موتور V6 مدل 1GR-FE و گیربکس ۵ دنده A750F ساخت آیسین، و J150 (۲۰۰۹ تا ۲۰۲۳) که در نسخه فیس‌لیفت ۲۰۱۵ به بعد از گیربکس ۶ دنده AC60F استفاده می‌کند. هر دو گیربکس ساخت آیسین (Aisin) هستند — همان شرکتی که گیربکس‌های هایلوکس و FJ Cruiser را هم می‌سازد. این اشتراک پلتفرم یعنی موجودی قطعات استوک در بازار بالاتر است و موتور هایلوکس هم با همین خانواده گیربکس کار می‌کند.

قیمت گیربکس نو پرادو از نمایندگی بالای ۲۵۰ میلیون تومان است و زمان سفارش ۶ تا ۱۲ هفته طول می‌کشد. در مقابل، گیربکس پرادو استوک تست‌شده با ۴۰ تا ۶۰ درصد صرفه‌جویی و تحویل سریع‌تر در دسترس است. پرادو به دلیل استفاده در شرایط سخت (آفرود، جاده‌های خاکی، حمل بار) فشار بیشتری به گیربکس وارد می‌کند و خرابی گیربکس در این خودرو شایع‌تر از سدان‌هاست.

نکته مهم برای خریداران: گیربکس پرادو ۲ در و پرادو ۴ در یکسان است — فقط transfer case (گیربکس کمکی ۴WD) بین این دو مدل تفاوت دارد. در ادامه مشخصات فنی هر دو نسل گیربکس، مشکلات رایج، تفاوت مدل‌ها و راهنمای خرید استوک مطمئن را بررسی می‌کنیم. برای مشاهده همه گیربکس‌های موجود در استوک یدک، صفحه دسته‌بندی گیربکس را ببینید.

گیربکس A750F یک گیربکس اتوماتیک ۵ دنده با مبدل گشتاور (torque converter) است. این گیربکس از سال ۲۰۰۳ در تولیدات تویوتا استفاده شده و ظرفیت تورک ورودی ۵۵۰ نیوتن‌متر دارد — یعنی برای موتور V6 مدل 1GR-FE پرادو (قدرت ۲۴۹ اسب بخار و گشتاور ۳۸۱ نیوتن‌متر) بافر ایمنی خوبی وجود دارد. ظرفیت روغن کل A750F حدود ۱۰.۷ لیتر (خشک) و تعویض معمول ۵ تا ۶ لیتر است. این گیربکس از روغن Toyota ATF WS استفاده می‌کند.

گیربکس AC60F (کد آیسین: AWR6B45 یا TB60-LS) نسل جدیدتر ۶ دنده است. تویوتا این گیربکس را از فیس‌لیفت J150 (۲۰۱۵) معرفی کرد. ظرفیت تورک AC60F حدود ۴۲۰ نیوتن‌متر و ظرفیت روغن ۱۰.۱ لیتر کل (۴ لیتر تعویض جزئی) است. وزن AC60F حدود ۱۱۲ کیلوگرم است — سبک‌تر از A750F. مقاله راهنمای نگهداری گیربکس اتوماتیک جزئیات تعویض روغن و سرویس‌های دوره‌ای را توضیح داده.

هر دو گیربکس سیستم ۴WD دائم دارند و از طریق transfer case با دیفرانسیل مرکزی به چهار چرخ قدرت می‌رسانند. Transfer case پرادو حالت Low-range (گیر پایین) دارد که نسبت چرخش را ۲.۵ برابر می‌کند — ویژگی که در آفرود سنگین و سربالایی‌های تند ضروری است. این سیستم مشابه لکسوس RX 350 نیست — لکسوس AWD سبک دارد، ولی پرادو ۴WD واقعی با قفل دیفرانسیل مرکزی است.

تعویض روغن گیربکس هر ۶۰,۰۰۰ کیلومتر توصیه می‌شود. در شرایط سخت (آفرود مکرر، آب و هوای گرم، حمل بار) این فاصله به ۴۰,۰۰۰ کیلومتر کاهش پیدا می‌کند.

گیربکس‌های آیسین پرادو از بادوام‌ترین گیربکس‌های اتوماتیک بازار هستند، ولی بعد از ۲۰۰ هزار کیلومتر — مخصوصاً اگر در شرایط آفرود یا جاده‌های سخت استفاده شده باشند — مشکلاتی بروز می‌کند.

لغزش و تأخیر در تعویض دنده رایج‌ترین مشکل گیربکس پرادو است. وقتی کلاچ‌های داخلی فرسوده شوند یا سیل‌های هیدرولیک نشتی پیدا کنند، فشار روغن داخل گیربکس افت می‌کند و دنده‌ها درست درگیر نمی‌شوند. اگر هنگام حرکت از توقف احساس تأخیر می‌کنید یا دور موتور بالا می‌رود ولی شتاب ضعیف است، این نشانه لغزش گیربکس است.

خرابی والو بادی (Valve Body) مشکل دوم شایع است. والو بادی مغز هیدرولیک گیربکس است و سولونوئیدهای آن تعویض دنده‌ها را کنترل می‌کنند. در AC60F مشکل گرفتگی سولونوئیدها بیشتر گزارش شده — مقاله مقایسه پرادو و سورنتو تفاوت کیفیت گیربکس این دو خودرو را بررسی کرده.

خرابی مبدل گشتاور (Torque Converter) بعد از ۲۵۰ هزار کیلومتر محتمل است. علائم آن شامل لرزش در سرعت‌های پایین، صدای ناله‌ای از گیربکس و افزایش دمای روغن گیربکس است. تعویض مبدل گشتاور معمولاً نیاز به باز کردن کامل گیربکس دارد.

مشکلات Transfer Case مخصوص پرادو و خودروهای body-on-frame است. ضعیف‌ترین قطعه transfer case، حامل سیاره‌ای (planet carrier) دیفرانسیل مرکزی است که در استفاده سنگین آفرود ممکن است ترک بخورد. گیر کردن اهرم transfer case و ماندن در یک حالت (H4 یا L4) هم گزارش شده. این مشکل مشابه چیزی است که در گیربکس کرولا نمی‌بینید چون کرولا AWD ساده‌تری دارد.

عدم تعویض به‌موقع روغن گیربکس عامل اصلی اکثر این خرابی‌هاست. ذرات فلزی ناشی از سایش در روغن کهنه باعث گرفتگی فیلتر و سولونوئیدها می‌شود.

سوالی که زیاد پرسیده می‌شود: آیا گیربکس پرادو ۲ در (کوتاه) با پرادو ۴ در (بلند) فرق دارد؟ جواب کوتاه: نه، گیربکس اصلی یکسان است. هر دو مدل از A750F (در J120 و J150 اولیه) یا AC60F (در J150 فیس‌لیفت) استفاده می‌کنند.

تفاوت در transfer case است. پرادو ۴ در (GX/TX/VX) از سیستم ۴WD دائم (full-time) با دیفرانسیل مرکزی تورسن استفاده می‌کند — یعنی همیشه هر ۴ چرخ قدرت دارند و قفل دیفرانسیل مرکزی هم وجود دارد. برخی مدل‌های ۲ در (SX) از سیستم ۴WD نیمه‌وقت (part-time) استفاده می‌کنند که در حالت عادی ۲WD است و راننده با اهرم ۴WD را فعال می‌کند.

از نظر خرید گیربکس استوک، این خبر خوبی است: موجودی گیربکس بین هر دو مدل مشترک است و فرقی نمی‌کند پرادوی شما ۲ در باشد یا ۴ در — همان گیربکس جواب می‌دهد. فقط هنگام سفارش transfer case باید مدل دقیق (۲ در یا ۴ در) مشخص شود.

عملکرد آفرود پرادو در مقایسه با رقبا قابل توجه است. مقاله آزمون RTI پرادو عملکرد سیستم تعلیق و ۴WD لندکروزر را در تست‌های آفرود بررسی کرده. همچنین آپشن‌های لندکروزر ۲۰۱۳ لیست کاملی از تجهیزات مدل‌های مختلف ارائه می‌دهد.

خرید گیربکس استوک پرادو بدون بررسی فنی ریسک بالایی دارد. اولین قدم مطمئن شدن از سازگاری قطعه با خودرو است. پرادو در طول سال‌های تولید تغییرات متعددی در نسخه گیربکس داشته — ارسال کد VIN مطمئن‌ترین راه تطبیق است. کد VIN روی پلاک شاسی (ستون B سمت راننده) و کارت خودرو درج شده.

نکته مهم: از آنجا که A750F در هایلوکس و FJ Cruiser هم استفاده شده، تعداد گیربکس‌های استوک موجود در بازار بالاتر از بسیاری از رقبا مثل موهاوی است. موتور هایلوکس و گیربکس آن از همین پلتفرم body-on-frame تویوتا هستند — پس اگر گیربکس پرادو پیدا نکردید، همان مدل A750F را با کد هایلوکس یا FJ Cruiser جستجو کنید.

قبل از خرید حتماً بپرسید: آیا گیربکس تست فشار روغن شده؟ تست عملکرد دنده‌ها انجام شده؟ وضعیت مبدل گشتاور چطور است؟ transfer case جداگانه فروخته می‌شود یا همراه گیربکس؟ یک فروشنده حرفه‌ای به همه این سوالات پاسخ شفاف می‌دهد.

در استوک یدک، هر گیربکس پرادو قبل از فروش تست فشار روغن، بررسی عملکرد تمام دنده‌ها، تست مبدل گشتاور و بررسی ظاهری بدنه گیربکس می‌شود. نتیجه تست‌ها همراه با فاکتور رسمی و گارانتی کتبی تحویل خریدار داده می‌شود.